Je bent aangenomen voor een nieuwe job en een week voor je startdatum krijg je een mail: je moet je melden bij de arbeidsgeneesheer voor een medische keuring. Wat gaan ze precies testen? Moet je vertellen dat je bloeddrukpillen slikt? En wat hoort je toekomstige werkgever te weten? Voor de meeste mensen is dat volledig onduidelijk, terwijl de regels eigenlijk behoorlijk concreet zijn.
Niet elke nieuwe job vereist een medische keuring
Dat is meteen het eerste misverstand de wereld uit: een verplichte aanstellingskeuring geldt lang niet voor iedereen. De wetgeving in België (het Koninklijk Besluit van 28 mei 2003 over het gezondheidstoezicht op werknemers) voorziet een keuring enkel voor zogenaamde veiligheidsfunctiesfuncties met verhoogde waakzaamheid en activiteiten met een welbepaald risico.
Concreet gaat het om jobs waarbij jouw fysieke of mentale toestand een rechtstreeks gevaar kan vormen voor jezelf of voor anderen. Denk aan kraanmachinist in een Antwerpse haven, buschauffeur, verpleegkundige in een intensieve zorgeenheid, of laboratoriummedewerker die werkt met gevaarlijke stoffen. Kantoorjobs, winkelbedienden of administratieve medewerkers vallen hier in principe niet onder, tenzij er specifieke risico-elementen aan de functie zijn verbonden die in het arbeidsrisico-register staan.
Twijfel je of jouw functie eronder valt? Vraag het expliciet aan HR of lees de functiebeschrijving op het punt van veiligheidsrisico’s. Je mag altijd inzage vragen in het arbeidsrisico-register van de onderneming.
Hoe zo’n consult er in de praktijk uitziet
Je arriveert bij de preventie- en beschermingsdienst of een externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPB), waar een arbeidsgeneesheer je onderzoekt. De arbeidsgeneesheer start met een gesprek over je werkverleden en de specifieke risico’s van je nieuwe functie. Dat klinkt formeel, maar verloopt doorgaans rustig en duurt een kwartiertje.
Daarna volgt een gericht lichamelijk onderzoek. Wat precies, hangt af van de job. Bij een chauffeursfunctie test men je gezichtsscherpte en reactievermogen. Bij nachtarbeid of zware fysieke arbeid kan een bloeddrukcontrole of longtest aan de orde zijn. De arbeidsgeneesheer heeft een specifiek protocol per risicotype en wijkt daar niet zomaar van af.
Het consult sluit af met een schriftelijke beslissing: geschikt, tijdelijk ongeschikt of definitief ongeschikt. Die beslissing is het enige wat de werkgever te zien krijgt.
Wat de arbeidsgeneesheer wel en niet mag
Dit is het hart van de zaak. De arbeidsgeneesheer mag enkel testen wat functioneel relevant is voor de risico’s van de specifieke job. Hij mag dus:
- Gerichte fysieke testen uitvoeren die verband houden met de functie-eisen
- Je vragen naar aandoeningen of medicatie die een directe impact hebben op de veiligheid of taakuitvoering
- Biologische metingen doen die in het arbeidsrisico-register staan vermeld (bijvoorbeeld gehoortest bij geluidshinder)
Wat hij expliciet niet mag: een algemene medische screening uitvoeren alsof je naar je huisarts bent. Hij mag niet vragen naar je seksuele gezondheid, erfelijke aandoeningen in je familie, je reproductieve plannen of psychische diagnoses die geen enkele link hebben met de risico’s van de functie. Een genetische test is volledig verboden.
Hij mag ook geen bloedonderzoek afnemen zonder dat dit in het protocol voor die functie is opgenomen. Een willekeurige leverfunctietest of een drugstest die niet functioneel is gemotiveerd, mag simpelweg niet. Weigeren is je goed recht.
Wat de werkgever te zien krijgt
Precies één ding: de eindconclusie. Geschikt, tijdelijk ongeschikt of definitief ongeschikt. Geen diagnoses, geen testresultaten, geen details over wat er besproken of gevonden is. De medische geheimhouding geldt onverminderd tussen jou en de arbeidsgeneesheer.
Je werkgever mag dus absoluut niet weten dat je hartritmestoornissen hebt, dat je lithium slikt of dat je een been hebt verloren, tenzij jij zelf beslist dat te delen. De arbeidsgeneesheer is geen verlengstuk van HR.
Zwangerschap, chronische aandoeningen en mentale gezondheid
Deze drie situaties bezorgen mensen het meeste stress voor een keuring. Terecht, want de maatschappelijke druk om ze te verzwijgen is reëel. Maar juridisch staan ze stevig beschermd.
Zwangerschap mag nooit een reden zijn om je ongeschikt te verklaren voor een functie, tenzij er een concreet, aantoonbaar risico is voor moeder of kind (zoals blootstelling aan ioniserende straling). In dat geval heeft de werkgever een aanpassingsplicht, geen ontslagrecht.
Bij chronische aandoeningen als diabetes, epilepsie of reuma geldt hetzelfde principe: de arbeidsgeneesheer beoordeelt of jij, met eventuele aanpassingen, de functie veilig kunt uitoefenen. Niet of je aandoening op papier eng klinkt.
Voor mentale gezondheid is de lat bewust hoog gelegd. Een angststoornis, een depressie of een burn-out in je verleden is geen automatische grond voor ongeschiktheid. De arbeidsgeneesheer mag enkel beoordelen of je op dit moment functioneel geschikt bent voor de specifieke risico’s van de functie, niet je psychiatrische voorgeschiedenis catalogeren.
Tijdelijk of definitief ongeschikt: wat betekent dat voor je contract?
‘Tijdelijk ongeschikt’ betekent dat de arbeidsgeneesheer een belemmering ziet die kan veranderen. Hij stelt een nieuwe keuring voor na een bepaalde termijn, of adviseert aanpassingen aan de werkpost. Je werkgever is verplicht om die aanpassingen ernstig te overwegen.
‘Definitief ongeschikt’ ligt gevoeliger. Als dat de conclusie is na een aanstellingskeuring (dus nog voor je officieel begint), kan de werkgever de aanwerving weigeren. Dat klinkt hard, maar het geldt enkel als de ongeschiktheid functioneel onderbouwd is én geen redelijke aanpassing mogelijk is.
Wordt je definitief ongeschikt verklaard tijdens je loopbaan (re-integratietraject), dan heeft de werkgever een formele re-integratieverplichting voordat hij ontslag kan overwegen. Die procedure heeft strikte stappen en termijnen.
Je recht op beroep: zo vecht je een uitslag aan
Ben je het niet eens met de beslissing van de arbeidsgeneesheer? Dan heb je 7 werkdagen om beroep aan te tekenen bij de arbeidsgeneesheer van de Medische Inspectie van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. Die termijn gaat in op de dag dat je de beslissing ontvangt.
Het beroep bestaat uit een nieuw onderzoek door een onafhankelijke inspecteur-arts. De beslissing van die beroepsinstantie is bindend voor alle partijen, ook voor je werkgever. Je hoeft voor dit beroep geen advocaat in te schakelen, al kan dat nuttig zijn als de situatie complex is.
Noteer de datum van ontvangst van je beslissing altijd schriftelijk. Zeven werkdagen gaan sneller dan je denkt, zeker als je ook nog probeert om je nieuwe job te regelen.
De arbeidsgeneesheer beantwoordt één vraag: kun jij deze specifieke functie veilig uitoefenen? Wat hij daarvoor mag onderzoeken, staat vastgelegd in een protocol. Je medische voorgeschiedenis, je medicatie en je diagnoses blijven van jou. Je werkgever krijgt alleen de uitkomst te horen, niet de inhoud van het consult. Twijfel je aan een ongeschiktheidsverklaring, dan kun je altijd in beroep. Dat recht is er, dus gebruik het als de situatie daarom vraagt.
